Maj
01
Termoregulacja i udar cieplny u psów i kotów

Utrzymanie właściwej temperatury ciała

O znaczeniu kontrolowania temperatury ciała psów i kotów świadczy fakt, że udar cieplny jest stanem bezpośrednio zagrażającym życiu zwierzęcia. Psy i koty posiadają mechanizmy pozwalające na utrzymywanie temperatury ciała na optymalnym poziomie, co jest niezbędne do prawidłowego przebiegu procesów biochemicznych na poziomie komórkowym. Zmiana temperatury otoczenia lub ciała zwierzęcia stymuluje termoreceptory centralne i obwodowe, które przekazują organizmowi za pomocą impulsów nerwowych informacje o tym, co dzieje się w otoczeniu lub wewnątrz organizmu. Wzrost temperatury wywołuje kaskadową reakcję organizmu mającą na celu powrót do równowagi termicznej. Celem mechanizmu jest zwiększenie efektywności wymiany ciepła z otoczeniem, a więc oddanie ciepła na zewnątrz.

Mechanizmy termoregulacji

Naturalne mechanizmy termoregulacji mogą nie być wystarczające do kompensowania dużych wahań temperatury otoczenia. Do uszkodzenia termicznego komórek dochodzi w momencie, gdy temperatura ciała zwierzęcia osiągnie 42,7–43°C. Psy i koty regulują temperaturę ciała w największym stopniu poprzez konwekcję i promieniowanie, które pozwalają na rozproszenie ciepła w otoczeniu. Sytuacją szczególnie groźną dla zwierząt jest pozostawienie w otoczeniu, w którym panuje wysoka temperatura (np. wnętrze samochodu latem).

W przypadku psów i kotów dużą rolę w wymianie ciepła odgrywa ziajanie, czyli oddychanie z szeroko otwartym pyskiem. Proces ten może przebiegać prawidłowo jedynie w sytuacji, gdy pies czy kot mają możliwość swobodnego otwarcia pyska, a także mają zapewniony dostęp do wody. Odwodnienie zwierzęcia znacząco zmniejsza możliwość wymiany ciepła, co wynika z suchości błon śluzowych oraz zmniejszonego przepływu krwi przez naczynia obwodowe.

Regulacja temperatury poprzez pocenie się występuje w przypadku zwierząt w bardzo ograniczonym zakresie. Gruczoły potowe występują u psów i kotów głównie w nieowłosionych obszarach skóry (nos, poduszki łap).

Aklimatyzacja do warunków otoczenia

Zwierzęta są w stanie przystosować się w pewnym stopniu do warunków panujących w otoczeniu poprzez proces aklimatyzacji. Przystosowanie się do nowych warunków otoczenia zajmuje od 10 do 60 dni. W tym czasie w organizmie psa czy kota zachodzą takie zmiany, jak zwiększenie pojemności minutowej serca czy zmiany w gospodarce wodno-elektrolitowej. Należy zwrócić uwagę na stopniowe przyzwyczajanie psa czy kota do funkcjonowania w odmiennych warunkach otoczenia. Sytuacja ta ma zastosowanie także w kwestii wysiłku fizycznego zwierząt, który przekłada się na podwyższenie temperatury ciała.

Ryzyko udaru cieplnego

Udar cieplny to stan chorobowy powstający na skutek przegrzania organizmu. Na udar cieplny składa się szereg zaburzeń wynikających przede wszystkim z niewydolności krążeniowej i oddechowej. Konsekwencje wystąpienia udaru cieplnego mogą być dla zwierzęcia bardzo groźne. Udar może zaburzyć funkcjonowanie układu krwionośnego, oddechowego, pokarmowego oraz wydalniczego. Wśród często występujących komplikacji po udarze znajdują się zespół rozsianego krzepnięcia wewnątrznaczyniowego oraz ostra niewydolność nerek.

Czynniki zwiększonego ryzyka wystąpienia udaru cieplnego

Czynniki zewnętrzne Czynniki wewnętrzne
Wysoka temperatura powietrza Otyłość
Wysoka wilgotność powietrza Ciemne umaszczenie
Brak aklimatyzacji do nowych warunków Wiek – zwierzęta młode i stare
Odwodnienie Zespół brachycefaliczny
Przeszkody w ziajaniu (np. kaganiec) Choroby zwierzęcia (m.in. układu sercowo-naczyniowego, nerwowego)
Stosowane leki

 

Rozpoznanie udaru cieplnego i pierwsza pomoc

Wystąpienie udaru cieplnego u psa czy kota jest łatwe do rozpoznania. Zwierzę wykazuje objawy wyczerpania – kładzie się, zaprzestaje wykonywanych aktywności czy zachowuje się apatycznie. U zwierzęcia można zaobserwować  gwałtowne dyszenie i ślinotok, a temperatura ciała wzrasta nawet powyżej 41°C. Podczas udaru mogą wystąpić także inne, zróżnicowane objawy:

  • przyspieszenie akcji serca,
  • przyspieszenie oddechu,
  • suchość i przekrwienie błon śluzowych,
  • zaburzenie świadomości,
  • niezborność,
  • wstrząs, pobudzenie lub drgawki,
  • wybroczyny (na błonach śluzowych, małżowinach usznych i skórze),
  • wymioty,
  • biegunka,
  • skąpomocz lub bezmocz.

W przypadku stwierdzenia udaru cieplnego należy niezwłocznie udzielić zwierzęciu pierwszej pomocy. Działania rozpoczynamy od szybkiego ochłodzenia ciała psa czy kota oraz podania płynów. Zwierzę należy przenieść do chłodnego, zacienionego otoczenia. Skutecznymi sposobami obniżania temperatury ciała są: podanie zimnych płynów (woda z kostkami lodu), kąpiel w zimnej wodzie oraz moczenie ciała psa lub kota wodą.

Udar cieplny jest stanem wymagającym hospitalizacji – zwierzę trzeba niezwłocznie zawieźć do weterynarza, który będzie miał możliwość wykonania takich zabiegów jak m.in. podanie tlenu, podanie dożylne płynów, przeprowadzenie płukania żołądka zimną wodą oraz podanie leków. W szczególności pomocy weterynaryjnej będą wymagały psy, u których oddychanie jest utrudnione (np. rasy brachycefaliczne), ponieważ istnieje ryzyko, że nie będą one w stanie samodzielnie przywrócić prawidłowej wymiany gazowej. Schładzania zwierzęcia należy zaprzestać, gdy temperatura ciała osiągnie wartość 39,4–40°C. Dalsze obniżanie temperatury może bowiem doprowadzić do hipotermii.

 

Źródła:

Życie Weterynaryjne nr 91(3), 2016; Udar cieplny u psów i kotów –patogeneza, patofizjologia i leczenie; Adam Przeworski, Joanna Głodek
Życie Weterynaryjne nr 87(8), 2012; Zapaść powysiłkowa u psów; Emilia Duszyńska, Joanna Gruszczyńska